Staat van het Onderwijs 2026: schoolleider bepaalt onderwijskwaliteit, maar heeft tekort aan ruimte voor onderwijskundig leiderschap
Schoolleiders staan centraal in de Staat van het Onderwijs, die vandaag verschenen is. Bovendien werd het magazine 'Staat van de Schoolleider 2026' gepubliceerd en overhandigd, waarin schoolleiders uit het po en vo kansen benoemen om het vak te versterken, in de vorm van 8 praktijkvoorbeelden. De tevredenheid van schoolleiders is groot, maar de werkdruk is vaak (te) hoog. “De schoolleider is de hefboom voor onderwijsontwikkeling en kwaliteitsverbetering, maar komt nu onvoldoende aan deze kerntaak toe”, schrijft Alida Oppers, inspecteur-generaal van het Onderwijs in haar voorwoord.
De schoolleider vervult een sleutelpositie in het versterken van de onderwijskwaliteit in de school. Uit de Staat van het Onderwijs 2026 blijkt dat de tevredenheid onder schoolleiders groot is en dat schoolleiders enthousiast zijn over de inhoud van hun vak.
Echter, de dagelijkse dynamiek op school en de hoge regeldruk weerhoudt veel schoolleiders ervan om genoeg tijd aan onderwijskundig leiderschap te kunnen besteden. Ook de vele uitdagingen waar het onderwijs mee te maken heeft - zoals veiligheid, digitalisering, personeelstekort, een veranderende leerlingenpopulatie, individualisering en prestatiedruk - zorgen ervoor dat schoolleiders en onderwijsprofessionals (te) vaak overvraagd worden.
Het is zorgelijk dat een derde van de schoolleiders onvoldoende toekomt aan onderwijskundig leiderschap, onder andere door een hoge werkdruk en een breed takenpakket.
Zoals beschreven staat op de website van de onderwijsinspectie:
"Of het nu gaat om de onderwijskwaliteit, een passende plaatsing, of de kwaliteitszorg; de schoolleider heeft een cruciale rol. Schoolleiders gaan hierin niet alleen te werk. Zij staan samen met hun schoolteams aan de lat om de onderwijskwaliteit te verbeteren. Het is daarom zorgelijk dat een derde van de schoolleiders onvoldoende toekomt aan onderwijskundig leiderschap, onder andere door een hoge werkdruk en een breed takenpakket."
Enkele opvallende resultaten (uit paragraaf 7.2: Schoolleiders):
- Schoolleiders ervaren steeds meer stress en de zwaarte van het takenpakket neemt toe
- Schoolleiders ervaren te weinig tijd voor onderwijskundig leiderschap
- Schoolleiders ervaren soms onvrede over het salaris, kijkend naar hun verantwoordelijkheden
- Continuïteit in het team behouden is lastig, want schoolleiders wisselen gemiddeld een keer in de vijf jaar van school of team
Staat van de Schoolleider
Tijdens de Staat van het Onderwijs overhandigden schoolleiders Marieke Schooltink (namens AVS, gericht op het po) en Ben Beesems (namens Schoolleiders VO) het magazine de Staat van de Schoolleider 2026 aan Judith Tielen, staatssecretaris Onderwijs en Emancipatie, en inspecteur-generaal Alida Oppers (zie foto bovenaan).
Hierin zijn inspirerende, oplossingsgerichte interviews met schoolleiders te lezen over belangrijke thema’s zoals het schoolleiderstekort, het belang van professionalisering en kansengelijkheid en inclusie in het primair en voortgezet onderwijs.
Als belangrijke ontwikkelpunten worden genoemd: (1) het vastleggen van rollen en verantwoordelijkheden en (2) het structureel organiseren van het proces en de professionele dialoog tussen bestuurders en schoolleiders over het gezamenlijk werken aan de onderwijskwaliteit.
Reactie VO-raad
De VO-raad, waar Schoolleiders VO als partnerorganisatie nauw mee samenwerkt, heeft vandaag een reactie gegeven op de publicatie en benoemt aandachts- en actiepunten voor zichzelf en de politiek.
"De VO-raad onderschrijft het grote belang van meer tijd en ruimte voor onderwijskundig leiderschap. De schoolleider speelt een sleutelrol in het leidinggeven aan het gezamenlijk leren, organiseren en ontwikkelen in de school en het realiseren van een gedeelde schoolcultuur. Maar het creëren van tijd en ruimte ligt niet alleen en als eerste in handen van besturen."