Leidinggeven aan visiegestuurd werken: "Vmbo-leerlingen hebben niks aan een afgeslapte versie van een havo/vwo-vak"

Unieke kansen in een onderwijsloopbaan

"Wie krijgt in zijn professionele carrière twee keer de kans om een school vanaf de grond op te bouwen? Ik had dat voorrecht! De eerste keer als leerkracht bij VSO De Linie in Nieuwegein en de tweede keer als schoolleider van het Via Nova College in Leidsche Rijn.

Op De Linie doorliep ik een intens en waardevol didactisch leerproces, terwijl ik bij het Via Nova College de ruimte kreeg om mijn onderwijsidealen, gevoed door kennis en ervaring, daadwerkelijk vorm te geven. Daar werd mijn onderwijsvisie geboren.

De school functioneerde als een brede leeromgeving: geen lesuitval, weinig huiswerk en een vast dagritme tot 15:00 uur. En op vrijdagmiddag? Dan was het feest!

Een school starten vanuit een overtuiging

In 2006 kreeg ik van NUOVO de opdracht om het Via Nova College op te richten. Met mijn achtergrond als docent in het LTO en VSO, mijn werk als onderwijskundige aan de lerarenopleiding van Aeres Hogeschool en mijn ervaring als schoolleider in Zwolle, wist ik vooral één ding heel zeker: wat ik niet meer wilde.

Het moest een andere school worden: géén vijftien losse vakken meer (met net zo veel docenten), géén rigide roosters gebaseerd op uur/vak/lokaal, géén eindeloze toets- en testbatterijen en géén theezakjesmodel (= we beginnen met een traditioneel vak op vwo-niveau en elk niveau daaronder halen we er steeds een beetje af, waardoor het steeds saaier, minder relevant en passend bij de persoon van de leerling wordt). Vmbo-leerlingen hebben niks aan een afgeslapte versie van een havo/vwo-vak. We wilden onderwijs op maat, voor praktisch georiënteerde leerlingen.

Wat ik voor ogen had, was een eigen en origineel onderwijsconcept, speciaal ontworpen voor vmbo-leerlingen in een grootstedelijke context:

• Onderwijs vanuit een krachtig pedagogisch klimaat, gebaseerd op relatie, competentie en autonomie (Deci & Ryan);
• Een overzichtelijke didactische organisatie, op basis van taken (Dalton);
• Dagen gevuld met uitdagende leer- en ontwikkelprestaties (sociaal-constructivisme en Kolb);
• ...en een bedrijfsvoering gestoeld op heldere werkafspraken: de school als lerende organisatie.

Onderwijs op maat voor praktisch georiënteerde leerlingen: we stellen de leerling centraal in zijn / haar ontwikkeling.

Zorg voor vertrouwen, voorspelbaarheid én uitdaging, want gelukkige kinderen leren moeilijke dingen makkelijker

Gelukkige kinderen leren moeilijke dingen makkelijker; vanuit die visie hebben we samen de school vormgegeven. De structuur was helder en herkenbaar: iedere dag startte met mentortijd. In de ochtend werkten leerlingen aan taken binnen leergebieden zoals communicatie, mens & natuur, science, mens & maatschappij en kunstzinnige vakken. In de middag stonden gezamenlijke prestaties, praktijkgerichte activiteiten en loopbaanoriëntatie centraal.

We werkten met leerpleinen van max. 100 leerlingen, begeleid door ongeveer zes professionals: docenten, onderwijsassistenten en teamleiders als meewerkend voorman of -vrouw. Dat vroeg om andere afspraken: geen traditioneel rooster of 'uurtje-factuurtje', maar vertrouwen, samenwerking en ruimte om taken en prestaties te ontwikkelen op basis van erkende ongelijkheid.

De school functioneerde dan ook als een brede leeromgeving: geen lesuitval, weinig huiswerk en een vast dagritme tot 15.00 uur. En op vrijdagmiddag? Dan was het feest! Feelgood time: leerlingen en medewerkers organiseerden zelf activiteiten om de week samen af te sluiten.

We kenden Gert Biesta toen nog niet, maar achteraf denk ik dat hij trots op ons zou zijn geweest.

Meer dan een nieuw jasje - en het werkte

We deden dingen anders, en het werkte. Leerlingen, ouders en medewerkers waren betrokken, enthousiast en loyaal. Het AD schreef destijds: “Een gewone school, maar dan anders: Via Nova College verpakt onderwijs in een leuk jasje.”

Maar onze onderwijsvisie was veel meer dan dat. Het betekende een fundamenteel andere kijk op onderwijs voor vmbo-leerlingen. De start van een nieuwe school biedt de luxe om vanuit visie te bouwen, maar wie afwijkt van de norm, moet zich voortdurend verantwoorden.

Ik heb in de periode geleerd dat het een uitdaging is om de visie vast te houden en tegelijkertijd steeds weer te voldoen aan vragen: intern vanuit het bestuur, de staf en de medewerkers (MR) en extern vanuit de buitenwereld zoals bijvoorbeeld ouders, basisonderwijs, collega VMBO-scholen, gemeente, inspectie, de overheid, etc. En ja, dat vraagt uithoudingsvermogen.

Om koers te houden ontwikkelde ik het PADOVO-model.

Het PADOVO-model

PAssie
We hadden een bijna onvoorwaardelijke drive om te doen wat past bij vmbo-leerlingen. Het vertrouwen in hun kunnen, het serieus nemen van hen als unieke individuen en het niet-wegkijken bij moeilijke gesprekken met leerlingen of ouders. Oftewel, de verbinding zoeken; steeds opnieuw. Dat werd overigens complexer naarmate de school groeide. Verandering van ingeslepen routines kost tijd – ook voor al onze medewerkers.

DOelgerichtheid
Waarom doen we wat we doen? In de drukte van alledag is de neiging groot om te blijven hangen in how en what, maar onze leidinggevenden stonden voortdurend stil bij de why. Het is essentieel om steeds even terug te keren naar de kern: kwalitatief hoogwaardig onderwijs op persoonsvorming, socialisatie en cognitie. Onze antwoorden daarop waren mentortijd, werken met taken en leerpleinen.

VOlharding
Visie vraagt onderhoud. Het gesprek hierover moest steeds opnieuw gevoerd worden: op de leerpleinen, in teams en in (leiderschaps)overleggen. Iedereen heeft zijn eigen werkelijkheid en ideeën krijgen in de praktijk verschillende kleuren. Dat is geen probleem, zolang de kern overeind blijft en het belang van de leerling centraal staat.

Het PADOVO-model is geen wondermiddel. Of het werkt, hangt sterk af van context en mensen. Overtuigingen, belangen en persoonlijke omstandigheden spelen altijd een rol. De uitdaging voor iedere schoolleider is om het team niet te verliezen en tegelijk koersvast te blijven.

Terugkijkend: spanning tussen ideaal en werkelijkheid

Als ik vanuit 2026 terugkijk, realiseer ik me hoe moeilijk het is om in de dagelijkse praktijk vast te houden aan waar je in gelooft. Het was een voortdurende worsteling. Sommige onderdelen van de visie bleken in de praktijk lastig of onhaalbaar en vroegen om bijstelling. Dat vraagt lef: weten wanneer je moet vasthouden en wanneer je moet bijsturen – altijd in het belang van de leerling!

Hoe groter de afwijking van de norm, hoe groter de inspanning die nodig is om nieuw gedrag te ontwikkelen. Er zal altijd spanning zijn tussen ideaal en werkelijkheid. Bewustzijn daarvan – en het vermogen om daarin balans te houden – is misschien wel de kern van visiegericht leiderschap."

Ron Dorreboom